Herken je dit?

Bij het aantrekken van schoenen of blote voeten valt het je op: de grote teen van je kind helt een beetje naar de andere tenen toe. Soms is het maar een klein beetje, soms ligt de teen al duidelijk schuin en zie je aan de binnenkant van de voet, bij de basis van de teen, een bultje ontstaan. Je kind klaagt er zelf misschien niet eens over, maar jij ziet het en denkt terug aan opa, moeder of een tante met precies dezelfde teen.

Bij oudere kinderen en tieners hoor je vaker wel een klacht: de schoen knelt steeds op dezelfde plek, er ontstaat een rode of eeltige plek en na het sporten of een dag hard lopen doet de teen zeer. Dit beeld, een scheve stand van de grote teen die vaak in de familie voorkomt, past bij juveniele hallux valgus.

Signalen die je kunt herkennen:

• De grote teen helt naar de andere tenen toe, in een enkel geval ligt hij er zelfs overheen
• Een bultje of verdikking aan de binnenkant van de voet, bij de basis van de grote teen
• Een rode of eeltige plek op de plaats waar de schoen wrijft
• Schoenen die aan de binnenkant sneller knellen dan je zou verwachten
• Klachten tijdens of na het sporten, hardlopen of gymmen
• Vaak (niet altijd) een vader, moeder, opa, oma of ander familielid met dezelfde scheve teen

Wat er precies aan de hand is

De grote teen is verbonden met de voet via een gewricht aan de basis van de teen. Bij hallux valgus verschuift dat gewricht: het eerste middenvoetsbeentje gaat iets naar binnen staan, terwijl de teen zelf naar de andere tenen toe kantelt. Aan de binnenkant van de voet ontstaat daardoor een bultje, dat eigenlijk de kop van het middenvoetsbeentje is die meer naar buiten komt te liggen.

Erfelijkheid speelt hierbij een grote rol, groter dan bij veel andere voetklachten. Onderzoek laat zien dat bij ongeveer 70 tot 75% van de kinderen met een scheve grote teen een vader, moeder of ander familielid dezelfde scheve stand heeft of heeft gehad. Niet de scheve teen zelf wordt doorgegeven, maar de vorm van de voet en de soepelheid van de gewrichten, en die bepalen samen hoe gevoelig een voet is voor deze scheefstand. Daarnaast spelen soepele, beweeglijke gewrichten (hypermobiliteit) en een voet die snel doorzakt of naar binnen kantelt (pronatie, platvoet) een rol: hoe meer het eerste middenvoetsbeentje kan bewegen, hoe makkelijker de teen meegetrokken wordt. Schoeisel, zoals smalle of puntige schoenen, is meestal niet de oorzaak maar kan de klacht wel verergeren of eerder voelbaar maken.

Juveniele hallux valgus kan al bij jonge kinderen zichtbaar worden, maar valt bij veel gezinnen pas goed op rond de basisschoolleeftijd of in de puberteit. De vorm die vooral bij tieners ontstaat, komt het meest voor bij meisjes tussen ongeveer 10 en 15 jaar. Onderzoek laat zien dat al bij zeker 2% van de kinderen van 9 en 10 jaar een vorm van hallux valgus te zien is en van de volwassen vrouwen met een scheve grote teen geeft ongeveer de helft aan dat de klachten al op jonge leeftijd zijn begonnen.

Het verschil met een scheve teen bij volwassenen

Een scheve grote teen bij een kind is niet hetzelfde als bij een volwassene. Bij kinderen zit het gewricht meestal nog netjes op zijn plek: de teen “staat” er scheef bij, maar is nog niet echt uit het gewricht gaan schuiven, zoals bij veel volwassenen wel het geval is. Er is nog geen slijtage in het gewricht, het bultje is vaak kleiner en er is minder vaak een chronisch ontstoken slijmbeurs. Mede daardoor hebben jonge kinderen met een scheve teen vaak nog helemaal geen pijn en kunnen ze de teen gewoon soepel bewegen.

Dat betekent niet dat je achterover kunt leunen: juist omdat kinderen nog in de groei zitten, kan de stand tijdens een groeispurt sneller veranderen, in beide richtingen. Daarom is het waardevol om de ontwikkeling van de teen door de jaren heen te volgen, in plaats van er pas naar te laten kijken zodra er pijn is.

Hoe het verloopt

Bij kinderen en tieners wordt bijna altijd eerst conservatief behandeld. Passend schoeisel staat voorop: voldoende ruimte in de voorvoet, geen puntige neus, zacht materiaal rond het bultje en een stevige, niet te hoge zool. Is de voetstand afwijkend, bijvoorbeeld door pronatie of hypermobiliteit, dan kan een op maat gemaakte inlegzool helpen om de voet en de teen beter te ondersteunen. Bij drukplekken of eelt op de scheve teen wordt vaak een beschermende siliconen teenorthese of teenspreider ingezet en bij een milde scheve stand kunnen gerichte oefeningen voor mobiliteit en spierkracht helpen.

Operatie is bij kinderen zelden de eerste stap en wordt pas overwogen als de pijn aanhoudt ondanks een goede conservatieve aanpak of bij een sterke standsafwijking die duidelijk hindert. Zelfs dan wordt een operatie meestal uitgesteld tot de groei bijna is afgerond. De reden daarvoor is dat een teen die vóór het einde van de groei wordt geopereerd, een aanzienlijk grotere kans heeft om na verloop van tijd weer scheef te gaan staan. Door te wachten tot de botten zijn uitgegroeid, is de kans op een blijvend goed resultaat veel groter.

Naar de (kinder)orthopeed

Voor de meeste kinderen met een scheve grote teen is een verwijzing naar de orthopeed niet nodig: de klacht kan prima gevolgd en begeleid worden door de kinderpodotherapeut. Een verwijzing voor de orthopeed, via de huisarts, is wel op zijn plek als de pijn niet vermindert ondanks schoenadvies, zolen en oefeningen, als de standsafwijking opvallend sterk is of snel toeneemt of als een operatie in beeld komt. De orthopeed beoordeelt dan of en wanneer ingrijpen zinvol is, en houdt daarbij rekening met de leeftijd en de resterende groei van je kind.

Wat wij kunnen betekenen

Bij Blije Voetjes brengen we met een uitgebreid onderzoek hoe je kind staat en loopt, hoe de voet inzakt of naar binnen kantelt en hoeveel beweeglijkheid er in het gewricht van de grote teen zit. Op basis daarvan geven we schoenadvies dat past bij de voet van je kind en kunnen we een op maat gemaakte inlegzool inzetten om de voetstand te ondersteunen en de druk op de scheve teen te verminderen. Waar nodig geven we ook oefeningen mee en adviseren we over een teenorthese bij drukplekken.

Omdat we als enige kinderpodotherapie praktijk in de regio gespecialiseerd zijn in kinderen in de groei, volgen we de ontwikkeling van de teen graag mee door de jaren heen, juist omdat de stand tijdens groeispurt kan veranderen. Genezen in de zin van de teen volledig recht maken kunnen we niet garanderen, dat is eerlijk gezegd, maar we kunnen wel klachten verminderen, drukplekken voorkomen en de ontwikkeling in de gaten houden. Merken we dat de pijn niet reageert op onze aanpak, dat de stand sterk verergert, of komt een operatie in beeld, dan verwijzen we gericht door naar de huisarts of (kinder-)orthopeed. Je hebt geen verwijzing nodig om bij ons langs te komen: je kunt gewoon een afspraak maken.

Wanneer je niet moet wachten

Ga sneller naar de huisarts, of bel dezelfde dag, bij een teen die plotseling hevig pijn doet, een gewricht dat er ineens dik, rood of warm uitziet, koorts in combinatie met de teenklacht, of een wondje bij het bultje dat niet geneigd is te genezen. Deze tekenen kunnen op een ontsteking of infectie wijzen en horen snel bekeken te worden.