Herken je dit?

Je kind maakt een draaibeweging tijdens het sporten of spelen, en ineens schiet de knieschijf opzij. Soms zie je de knieschijf duidelijk naar de buitenkant staan, soms springt hij vanzelf weer terug als je kind het been strekt. Wat overblijft is een dikke, pijnlijke knie en een kind dat schrikt en de knie niet meer durft te belasten.

Deze klacht heet in vaktaal patella luxatie, de knieschijf schiet uit de kom. Schiet hij er maar half uit en meteen weer terug, dan noemen we dat een subluxatie.

Signalen die je kunt herkennen:

• De knieschijf schiet zichtbaar opzij, bijna altijd naar de buitenkant
• Een knie die “doorzakt” of het gevoel geeft weg te schieten
• Een dikke, gezwollen knie kort na het moment zelf
• Pijn aan de voorkant of binnenkant van de knie
• Angst om de knie te buigen of te belasten
• Bij sommige kinderen: het gebeurt vaker, soms zonder duidelijke aanleiding

Wat er precies aan de hand is

De knieschijf glijdt normaal in een groeve aan de voorkant van het bovenbeen, als een trein op een rails. Bij een patella luxatie springt de knieschijf uit die groeve, meestal naar de buitenkant. Vaak scheurt of rekt daarbij het bandje aan de binnenkant dat de knieschijf op zijn plek houdt (het retinaculum). Bij kinderen en tieners speelt aanleg vaak een grote rol. Drie factoren maken de knieschijf dan gevoeliger om uit de groeve te schieten, vaak in combinatie met elkaar.

De eerste is een groeve die van zichzelf al wat vlakker is (trochleadysplasie). De rails is dan minder diep, waardoor de knieschijf minder houvast heeft en makkelijker opzij glipt.

De tweede is een hoogstaande knieschijf (patella alta). Bij het buigen zakt de knieschijf normaal meteen goed in de groeve. Staat hij hoger, dan duurt dat langer. Juist in dat beginstukje van de buiging is het risico dat hij wegschiet het grootst.

Ouders komen in dit traject ook weleens een andere aanlegvariant tegen: de knieschijf die uit twee botdelen bestaat die tijdens de groei niet volledig zijn samengegroeid (patella bipartita). Dat ontstaat al voor de geboorte en wordt meestal pas rond het tiende tot dertiende levensjaar ontdekt, rond dezelfde leeftijd waarop luxaties vaker optreden, wat weleens voor verwarring zorgt. Bij de meeste kinderen geeft het nooit klachten. Wordt het wel merkbaar, dan gaat het om lokale pijn op de plek waar de botdelen niet zijn samengegroeid, vaak uitgelokt door sport of overbelasting, niet dat de knieschijf uit de kom schiet.

Tot slot maken X-benen, een naar binnen gedraaide heup- of beenstand en van nature soepele banden (hypermobiliteit) de knieschijf gevoeliger. Deze factoren geven samen een instabiele knieschijf en komen vaak voor in combinatie met de andere twee. Orthopeden noemen dat ook wel patellofemorale instabiliteit. Juist hierbij speelt de stand van de benen en voeten mee in hoe de knieschijf ‘spoort’. Dat is het stuk waar wij als kinderpodotherapeut naar kijken.

Meestal gebeurt het door een draaibeweging met een licht gebogen knie tijdens sport of spel. Bij soepele kinderen kan het ook zonder duidelijke oorzaak gebeuren. Het komt het vaakst voor in de puberteit en iets vaker bij meisjes.

Het goede nieuws

Een eerste keer knieschijf uit de kom geneest meestal zonder operatie. Met rust, een brace en gerichte opbouw van de spierkracht wordt de knie weer sterk en stabiel. Veel kinderen kunnen na een goede revalidatie onder begeleiding van een fysiotherapeut gewoon weer sporten.

Het is wel een klacht om serieus te nemen. Bij een deel van de kinderen schiet de knieschijf er later opnieuw uit, zeker als er aanleg meespeelt. Juist daarom loont het om goed uit te zoeken wát bij jouw kind de knieschijf uit balans brengt, zodat je de kans op herhaling zo klein mogelijk maakt.

Wat wij kunnen doen

Direct na een luxatie hoort de knie eerst medisch beoordeeld te worden, daarover lees je hieronder meer. Zodra de eerste pijn en zwelling voorbij zijn, kijken wij naar de onderliggende balans van voet en been.

De druk op de knieschijf hangt namelijk samen met de stand van de voet, de knie en de heup. Een naar binnen zakkende voet, X-benen of een naar binnen draaiende beenstand trekken de knieschijf tijdens het bewegen naar de buitenkant, precies de kant waar hij uitschiet. Bij Blije Voetjes brengen we met een loopanalyse in beeld hoe je kind staat en beweegt en waar die zijwaartse trek vandaan komt.

Helpt het om de voetstand te ondersteunen, dan maken we een op maat gemaakte 3D-print zool die de beenas rustiger laat lopen en de knieschijf ontlast. Daarnaast geven we schoen-, sport- en beweegadvies. De spierkracht en stabiliteit rond de knie pakken we samen met de (kinder)fysiotherapeut op en waar nodig stemmen we af met de orthopeed. Zo werken we aan de bijdragende voet- en beenfactoren, we verkleinen de belasting die de knieschijf uit balans brengt.

Wanneer je het beter even laat bekijken

Een knieschijf die voor het eerst uit de kom is geweest, hoort altijd medisch beoordeeld te worden via de huisarts of de spoedeisende hulp. Soms breekt er namelijk een klein stukje kraakbeen of bot af, en dat wil je uitgesloten hebben.

Neem meteen contact op met de huisarts bij een knie die “op slot” zit en niet meer te strekken is, bij een fors gezwollen knie, als je kind niet op het been kan staan, of als de knieschijf er niet vanzelf weer inschiet. Schiet de knieschijf er vaker uit, dan is beoordeling door de orthopeed verstandig.

Let ook op als de knie dik of stijf is zónder dat er een luxatie of val aan voorafging. Een knie die steeds terugkomend gezwollen is, ‘s ochtends stijf aanvoelt of waarbij je kind ineens mank loopt of niet meer wil lopen, kan wijzen op een gewrichtsontsteking zoals jeugdreuma (JIA). Dat is iets heel anders dan een knieschijf uit de kom en hoort door de huisarts of kinderarts beoordeeld te worden.