Voel je een pijnlijke bult aan de binnenkant van de voet van je kind, aan de zijkant van de middenvoet, tussen hiel en voorvoet, die opspeelt na sporten of door wrijving van de schoen? Dan kan dat passen bij een accessoire naviculare (os naviculare accessorium), een extra botje aan het scheepsbeentje dat van geboorte af aanwezig is maar vaak pas in de kinderjaren of puberteit klachten geeft. Hieronder lees je hoe je het herkent, wat er in de voet gebeurt, en wanneer een orthopeed nodig is.

Herken je dit?

Je merkt het misschien pas op als je kind erover klaagt: een pijnlijke, soms iets gezwollen bult aan de binnenkant van de voet, ongeveer halverwege tussen de enkel en de bal van de voet. Bij het dichtstrikken van de veters knijpt de schoen precies op die plek en na het sporten of een dag lang lopen is de klacht duidelijk erger. Vaak is er niets gebeurd, geen val, geen verstuiking, de klacht lijkt gewoon te zijn ontstaan.

Bij navraag blijkt de bult er eigenlijk al langer te zitten, zonder dat het pijn deed. Dat past bij een accessoire naviculare (os naviculare accessorium): een extra botje of kraakbeenstukje aan de binnenkant van het scheepsbeentje in de voet, dat van geboorte af aanwezig is maar vaak pas in de kinderjaren of puberteit klachten gaat geven.

Signalen die je kunt herkennen:

• Een duidelijk voelbare bult aan de binnenkant van de voet, halverwege tussen hiel en grote teen
• Pijn en soms zwelling op die plek, vaak verergerend na sporten of lang lopen
• Roodheid of een drukplek waar de schoen op de bult wrijft
• Klachten die vaak beginnen zonder duidelijk trauma, soms wel na een verstuikte enkel
• Een voet die makkelijk doorzakt of plat aandoet (niet bij ieder kind, maar wel vaak)
• Soms aan beide voeten tegelijk, ook als er maar aan één kant pijn is

Wat er precies aan de hand is

Het scheepsbeentje (os naviculare) is een van de botjes aan de binnenkant van de voet en vormt een belangrijk aanhechtingspunt voor de tibialis posterior-pees, de pees die de voetboog mee ondersteunt. Bij ongeveer 1 op de 10 kinderen groeit er aan de binnenkant van dit botje een extra stukje bot of kraakbeen mee: de accessoire naviculare. Dat op zich is geen ziekte, maar een aangeboren variatie in het skelet, vergelijkbaar met bijvoorbeeld een extra rib.

Bij de meeste kinderen geeft dit nooit klachten. Maar bij een deel raakt het verbindingsstukje tussen het extra botje en het scheepsbeentje (een soort kraakbenige naad) geïrriteerd of overbelast, bijvoorbeeld door een verstuiking, door intensief sporten, of gewoon door de trekkracht van de tibialis posterior-pees die er vlak overheen loopt. Dat kan een chronische irritatie op die naad geven, met pijn en soms zwelling tot gevolg. Ook wrijving van de schoen tegen de uitstekende bult kan de klacht triggeren of verergeren.

Er zijn drie varianten van een accessoire naviculare, die vooral verschillen in hoe hij vastzit aan het scheepsbeentje:

• Type I: een klein, los botje binnen de pees, meestal geen klachten
• Type II: het meest voorkomende type, verbonden met een kraakbenige naad, dit is de variant die het vaakst pijn geeft, omdat die naad kan geïrriteerd raken
• Type III: volledig vergroeid met het scheepsbeentje, waardoor het scheepsbeentje een grotere, hoekige vorm krijgt

Klachten ontstaan meestal pas rond de leeftijd van 9 tot 15 jaar, wanneer het bot begint te verharden (verbenen) en kinderen actiever gaan sporten. Vóor die leeftijd is een accessoire naviculare vaak onzichtbaar en geeft het zelden problemen.

Hoe het verloopt

Bij kinderen wordt een accessoire naviculare vrijwel altijd eerst conservatief behandeld. Bij een acute, pijnlijke episode helpen rust, minder belasten en soms tijdelijk een op maat gemaakte zool om de druk op de pees en de bult te verminderen. Aangepast schoeisel met voldoende ruimte aan de binnenkant en zacht materiaal rond de bult voorkomt verdere wrijving. Een op maat gemaakte inlegzool die de voetboog ondersteunt, ontlast de tibialis posterior-pees en daarmee de plek waar de klachten vandaan komen.

Bij hardnekkigere klachten wordt soms tijdelijk gips ingezet, zodat de geïrriteerde verbinding tussen het extra botje en het scheepsbeentje tot rust komt. In de meeste gevallen verdwijnt de pijn hiermee, al kan de bult zelf blijven zitten, dat is normaal en op zich geen probleem.

Een operatie (het verwijderen van het extra botje) wordt alleen overwogen als de klachten na maanden conservatieve behandeling aanhouden en duidelijk hinderen in het dagelijks leven of sporten. Dat is bij een minderheid van de kinderen nodig.

Naar de (kinder)orthopeed

Voor de meeste kinderen met een accessoire naviculare is de kinderpodotherapeut de eerst aangewezen plek: de klacht kan vaak goed begeleid worden met schoenadvies, zolen en eventueel tijdelijke ontlasting. Een verwijzing naar de (kinder)orthopeed, meestal via de huisarts, is op zijn plek als de pijn aanhoudt ondanks een goede conservatieve aanpak, als er twijfel is over de diagnose (een röntgenfoto kan die bevestigen), of als een operatie in beeld komt.

Wat wij kunnen betekenen

Een accessoire naviculare ligt middenin ons vakgebied. Bij Blije Voetjes brengen we met een beweeg- en loopanalyse in beeld hoe de voet van je kind staat en beweegt, hoe de voetboog zich gedraagt tijdens het lopen en hoeveel trekkracht er op de tibialis posterior-pees komt te staan. Op basis daarvan geven we schoenadvies en kunnen we een op maat gemaakte inlegzool inzetten om de voetboog te ondersteunen en de druk op de bult te verminderen.

Bij een acute, pijnlijke episode adviseren we over tijdelijk rustiger aan doen en het afbouwen van de belasting en waar nodig verwijzen we door voor een röntgenfoto of naar de (kinder)orthopeed als de klachten niet reageren op onze aanpak.

Wanneer je niet moet wachten

Ga sneller naar de huisarts, of bel dezelfde dag, bij een voet die plotseling erg dik, rood of warm aanvoelt, koorts in combinatie met de voetklacht, of pijn die is ontstaan na een duidelijk trauma waarbij je een breuk niet kunt uitsluiten. Deze tekenen horen snel bekeken te worden.