Klaagt je kind of je puber over aanhoudende pijn laag in de rug, die erger wordt bij sporten en juist minder wordt bij rust? Zeker als je kind veel turnt, danst, voetbalt of duikt, kan er meer aan de hand zijn dan groeipijn of een verrekte spier. Twee oorzaken die op deze leeftijd vaak over het hoofd worden gezien, zijn spondylolyse en spondylolisthesis: een klein haarscheurtje in een rugwervel, dat soms zorgt dat een wervel iets naar voren schuift. Hieronder lees je hoe je het herkent, waarom het ontstaat en wat wij hierin voor je kind kunnen betekenen.

Herken je dit?

Je kind heeft al een tijdje last van een zeurende, soms scherpe pijn laag in de rug, meestal in het midden of net naast de wervelkolom. De pijn komt op bij bewegen, sporten en bij achteroverbuigen (een holle rug maken) en zakt weg als je kind even rust. Na een intensieve training of wedstrijd is het duidelijk erger. Vaak is er geen val of ongeluk geweest: de klacht sluipt er langzaam in.

Signalen die je kunt herkennen:

• Aanhoudende lage rugpijn, vaak aan één kant of in het midden onderin de rug
• Pijn die erger wordt bij sporten en bij het maken van een holle rug (achteroverbuigen)
• Minder pijn bij rust, meer pijn na inspanning
• Een kind dat wat stijver of anders beweegt, met stijve, strakke achterkant van de bovenbenen (hamstrings)
• Soms een lichte verandering in houding of een iets kortere pas bij het lopen
• Vaak geen duidelijke aanleiding, maar wel een sport met veel achteroverbuigen of draaien (turnen, dansen, voetbal, duiken)

Wat er precies aan de hand is

In elke rugwervel zit aan de achterkant een smal stukje bot dat de boven- en onderkant van de wervel met elkaar verbindt: de pars interarticularis. Bij spondylolyse ontstaat in dat smalle stukje een haarscheurtje: eigenlijk een vermoeidheidsbreukje (stressfractuur) door herhaalde belasting. Het gebeurt bijna altijd in de onderste rugwervel, vlak boven het bekken (L5).

Zit dat scheurtje aan beide kanten van dezelfde wervel, dan kan die wervel iets naar voren schuiven over de wervel eronder. Dat noemen we spondylolisthesis. Meestal gaat het om een lichte verschuiving die niet verergert.

Bij kinderen en jongeren ontstaat het zelden door een ongeluk. Het komt door de optelsom van veel herhaald achteroverbuigen en draaien van de rug, in een fase waarin het skelet nog groeit en gevoeliger is. Daarom zie je het relatief vaak bij turners, dansers, voetballers, duikers en andere sporters die de rug veel hol trekken of verdraaien. Spondylolyse is één van de meest voorkomende aanwijsbare oorzaken van lage rugpijn bij opgroeiende kinderen. Juist omdat rugpijn bij kinderen minder vaak “zomaar” is dan bij volwassenen, is het belangrijk om het serieus te nemen.

Het goede nieuws

De vooruitzichten zijn meestal goed. Verreweg de meeste kinderen en jongeren knappen op zónder operatie: met tijdelijke rust van de uitlokkende sport, gerichte oefentherapie en soms een brace of korset ter ondersteuning. Zo’n 85 tot 90 procent van de jonge patiënten is met de juiste aanpak binnen drie tot zes maanden klachtenvrij.

Een lichte verschuiving (spondylolisthesis) blijft bovendien vaak stabiel en geeft lang niet altijd klachten. Juist daarom loont het om vroeg uit te zoeken wat er speelt en de rug in die herstelfase niet te overbelasten, zodat je kind daarna weer met vertrouwen kan bewegen en sporten.

Wat wij kunnen doen

Eerlijk is eerlijk: spondylolyse en spondylolisthesis zijn rugklachten en de rug zelf behandelen wij niet. De diagnose en de behandeling van de wervel horen thuis bij de huisarts, sportarts, (kinder)fysiotherapeut en zo nodig de orthopeed. Daarover lees je hieronder meer. Waar wij wél naar kijken, is het bewegingspatroon van de rest van het lichaam.

Bij spondylolyse verandert vaak de manier waarop een kind staat en loopt. Strakke hamstrings, een gekantelde bekkenstand en kortere, stijvere pasjes zijn bekende gevolgen. Met een video beweeg- en loopanalyse brengen we bij Blije Voetjes in beeld hoe je kind beweegt: de stand van de voeten, de benen, het bekken en de manier van afwikkelen. Zo’n veranderd looppatroon kan een eerste signaal zijn dat er meer aan de hand is dan een gewone spierpijn en dan verwijzen we gericht door.

Zien we dat de stand van de voeten of de benen meespeelt in hoe de rug belast wordt, dan kunnen we dat ondersteunen, bijvoorbeeld met schoenadvies, waar zinvol, een op maat gemaakte inlegzool die het lopen rustiger en gelijkmatiger maakt. Belangrijk om te weten: een zool geneest een spondylolyse niet en zet de wervel niet terug. Wat we wél doen, is de onderliggende beweegketen van voet, been en bekken zo goed mogelijk laten meewerken, samen met de (kinder)fysiotherapeut die de rug behandelt en oefentherapie verzorgd.

Spondylolyse of “gewone” rugpijn?

Rugpijn bij een kind is iets anders dan bij een volwassene. Bij kinderen en jongeren zit er vaker een aanwijsbare oorzaak achter en dus is het verstandig aanhoudende rugpijn altijd te laten beoordelen. Een paar dingen helpen om onderscheid te maken:

• Spondylolyse / spondylolisthesis: zeurende of scherpe lage rugpijn, erger bij sporten en bij een holle rug, minder bij rust. Vaak bij een sporter die de rug veel hol trekt of draait.
• Aspecifieke rugpijn of een verrekte spier: komt meestal na een duidelijke overbelasting of verkeerde beweging en zakt binnen een paar dagen tot weken vanzelf weg.

Wanneer je het beter even laat bekijken

Laat lage rugpijn bij je kind altijd beoordelen door de huisarts als die langer dan een paar weken aanhoudt, steeds terugkomt, of het sporten en bewegen in de weg zit. Rugpijn bij kinderen verdient serieuze aandacht.

Neem meteen contact op met de huisarts bij een van deze alarmsignalen:

• Pijn die uitstraalt naar een been of de billen
• Tintelingen, een doof gevoel of krachtsverlies in een been
• Problemen met plassen of het ophouden van ontlasting
• Pijn ‘s nachts die je kind wakker maakt
• Koorts bij de rugpijn
• Een kind dat vrij plotseling duidelijk anders gaat lopen: sterk voorovergebogen, met opvallend korte, stijve pasjes

Dat zijn redenen om het snel te laten onderzoeken.

De diagnose spondylolyse of spondylolisthesis wordt door een arts gesteld, meestal met beeldvorming zoals een röntgenfoto, MRI of CT-scan.